فضا نگهدار دندان کودکان

فضا نگهدار دندان وسیله‌ای ثابت یا متحرک است که بعد از افتادن یا کشیدن زودهنگام دندان شیری در دهان کودک قرار می‌گیرد تا دندان‌های کناری به جای خالی نلغزند و راه رویش دندان دائمی بسته نشود. این وسیله بیشتر برای از دست رفتن دندان‌های آسیای شیری لازم است و برای دندان‌های جلو معمولاً فقط جنبه زیبایی و گفتاری دارد.

نیاز با معاینه و عکس رادیوگرافی مشخص می‌شود و بهتر است زود تصمیم گرفته شود، چون بیشترین بسته شدن فضا در شش ماه اول بعد از کشیدن دندان رخ می‌دهد. رایج‌ترین نوع آن روی یک دندان چسبانده می‌شود، معمولاً به بی‌حسی نیاز ندارد و کودک ظرف چند روز تا یک هفته به آن عادت می‌کند. فضا نگهدار تا شروع رویش دندان دائمی، یعنی از چند ماه تا دو سه سال، در دهان می‌ماند. هزینه آن به نوع وسیله، روش ساخت و وضعیت دندان پایه بستگی دارد و مهم‌ترین مراقبتش پرهیز از خوراکی‌های چسبنده و مسواک زدن دقیق اطراف آن است.

فضا نگهدار دندان شیری چیست؟

فضا نگهدار دندان وسیله‌ای ثابت یا متحرک است که بعد از افتادن یا کشیدن زودهنگام دندان شیری در دهان کودک قرار می‌گیرد. کار آن حفظ فضای لازم برای دندان دائمی تا زمان رویش آن است. این وسیله در دسته درمان‌های ارتودنسی پیشگیرانه قرار دارد و از خدمات رایج دندانپزشکی کودکان است.

عملکرد فضا نگهدار غیرفعال است یعنی دندان‌ها را جابه‌جا نمی‌کند و نیرویی به آن‌ها وارد نمی‌کند. فقط مثل یک نگهبان بین دو طرف فضای خالی قرار می‌گیرد و اجازه نمی‌دهد دندان‌های مجاور به داخل این فضا بلغزند. رایج‌ترین نوع آن یک حلقه فلزی دور دندان پایه و یک سیم نازک دارد. این سیم تا دندان جلویی امتداد پیدا می‌کند و کمی بالاتر از لثه قرار می‌گیرد.

چرا از دست رفتن زودهنگام دندان شیری به فضا نگهدار نیاز دارد؟

دندان شیری فقط برای جویدن نیست. دندان‌های شیری راهنمای رویش دندان‌های دائمی‌اند و جای آن‌ها را تا زمان رویش نگه می‌دارند. دندان شیری ممکن است زودتر از زمان طبیعی از دست برود، مثلاً به دلیل پوسیدگی گسترده، عفونت و آبسه یا ضربه. گاهی هم دندانپزشک ناچار به کشیدن دندان شیری می‌شود.

والدین معمولاً از سرعت بسته شدن این فضا بی‌خبرند. بیشترین میزان از دست رفتن فضا در شش ماه اول بعد از کشیدن دندان رخ می‌دهد و این روند در فک بالا معمولاً سریع‌تر از فک پایین است. به همین دلیل بهتر است تصمیم درباره فضا نگهدار پیش از کشیدن دندان یا بلافاصله بعد از آن گرفته شود.

اگر جای دندان شیری حفظ نشود چه مشکلاتی پیش می‌آید؟

دندان‌های پشتی تمایل طبیعی به حرکت به سمت جلو دارند. وقتی فضای خالی حفظ نشود، این دندان‌ها به داخل فضا کج می‌شوند. دندان روبه‌رو در فک مقابل هم که دیگر تماس جویدنی ندارد، ممکن است بیش از حد رشد کند. نتیجه این حرکت‌ها کوتاه شدن قوس دندانی است. وقتی زمان رویش دندان دائمی جانشین برسد، یا جای کافی ندارد و در استخوان فک نهفته می‌ماند، یا از مسیری غیرطبیعی به سمت زبان یا گونه بیرون می‌آید.

این تغییرات می‌تواند به بهم‌ریختگی دندان‌ها و به هم خوردن رابطه جویدن دو فک منجر شود. در نهایت ممکن است در سنین بالاتر درمان‌های طولانی‌تر ارتودنسی لازم شود، درمان‌هایی که گاهی شامل عقب بردن دندان‌های آسیا یا حتی کشیدن دندان دائمی سالم برای ایجاد فضاست. فضا نگهدار با هزینه و زحمت بسیار کمتر کمک می‌کند جلوی این زنجیره گرفته شود.

چه زمانی فضا نگهدار لازم است و چه زمانی نیست؟

هر دندان شیری که زود از دست برود الزاماً به فضا نگهدار نیاز ندارد. تصمیم نهایی بعد از معاینه و عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود و دندانپزشک کودکان چند عامل را کنار هم می‌سنجد.

اولین عامل نوع دندان از دست رفته است. از دست رفتن دندان‌های آسیای شیری بیشترین خطر بسته شدن فضا را دارد. حساس‌ترین حالت وقتی است که آسیای دوم شیری پیش از رویش اولین آسیای دائمی، یعنی دندان شش سالگی، از دست برود. در این شرایط دندان شش راهنمایی برای رویش ندارد و احتمال لغزش آن به جلو زیاد است.

عامل دوم وضعیت دندان دائمی زیرین است که در رادیوگرافی بررسی می‌شود. دندانپزشک میزان تشکیل ریشه و ضخامت استخوان روی تاج دندان دائمی را می‌سنجد. به‌طور تقریبی عبور دندان در حال رویش از هر یک میلی‌متر استخوان حدود چهار تا پنج ماه طول می‌کشد. پس هرچه استخوان روی تاج بیشتر باشد، زمان باقی‌مانده تا رویش طولانی‌تر و نیاز به فضا نگهدار جدی‌تر است.

سن کودک هم در این محاسبه نقش دارد. کشیدن آسیای شیری در سنین پایین معمولاً رویش دندان جانشین را عقب می‌اندازد. کشیدن آن در سنین نزدیک به زمان رویش طبیعی، که معمولاً حوالی هفت سالگی به بعد در نظر گرفته می‌شود، ممکن است رویش را جلو بیندازد. دندانپزشک چند عامل دیگر را هم بررسی می‌کند:

• فضای کلی قوس دندانی
• جفت شدن دندان‌های پشتی با فک مقابل
• سابقه پزشکی کودک
• میزان همکاری کودک

این عوامل روی انتخاب نوع فضا نگهدار هم اثر دارند.

گاهی بهترین تصمیم گذاشتن فضا نگهدار نیست. اگر در رادیوگرافی بیش از دوسوم ریشه دندان دائمی تشکیل شده باشد و استخوانی روی تاج آن باقی نمانده باشد، دندان به‌زودی در دهان ظاهر می‌شود و فرصتی برای بسته شدن فضا نمی‌ماند.

از دست رفتن دندان‌های جلوی شیری هم معمولاً قوس دندانی را کوتاه نمی‌کند. فضا نگهدار در این ناحیه بیشتر دلایل زیبایی و گفتاری دارد، نه حفظ فضا. در چند وضعیت دیگر هم فضا نگهدار معمولاً کنار گذاشته می‌شود:

• نبود مادرزادی دندان جانشین
• فاصله طبیعی زیاد بین دندان‌ها
• کمبود شدید فضا در کل فک

در حالت آخر، حفظ فضای موجود مشکل را حل نمی‌کند و طرح درمان باید با نظر متخصص ارتودنسی تعیین شود.

انواع فضا نگهدار دندان کودکان

فضا نگهدارها بر اساس روش اتصال به دو گروه ثابت و متحرک تقسیم می‌شوند. انتخاب بین آن‌ها به تعداد و محل دندان‌های از دست رفته، فک درگیر، سن کودک و میزان همکاری او بستگی دارد.

فضا نگهدار ثابت

فضا نگهدار ثابت با سِمان مخصوص دندانپزشکی روی دندان پایه چسبانده می‌شود و کودک نمی‌تواند آن را خارج کند. به همین دلیل موفقیت آن به همکاری کودک وابسته نیست و در بیشتر موارد انتخاب اول دندانپزشکان کودکان است.

فضا نگهدار باند و لوپ (یک‌طرفه)

باند و لوپ رایج‌ترین فضا نگهدار ثابت است. کاربرد آن وقتی است که یک دندان آسیای شیری در یک سمت فک از دست رفته باشد. یک حلقه استیل (باند) دور دندان پایه قرار می‌گیرد و یک سیم (لوپ) از آن تا سطح دندان جلوی فضای خالی امتداد پیدا می‌کند.

لوپ حدود یک میلی‌متر بالاتر از لثه قرار می‌گیرد تا به بافت فشار نیاورد. پهنای آن هم آن‌قدر هست که دندان دائمی بتواند از میانش رویش کند. این نوع برای حفظ فضای بیش از یک دندان در یک سمت مناسب نیست، چون لوپ طولانی زیر فشار جویدن خم می‌شود.

فضا نگهدار روکش و حلقه

ساختار این نوع شبیه باند و لوپ است. تفاوتش این است که سیم به جای حلقه فلزی به یک روکش استیل روی دندان پایه متصل می‌شود. این نوع وقتی انتخاب می‌شود که دندان پایه پوسیدگی گسترده دارد یا درمان عصب شده و در هر صورت به روکش استیل دندان شیری نیاز دارد. به این ترتیب یک وسیله هم از دندان ضعیف محافظت می‌کند و هم فضا را نگه می‌دارد.

قوس نگهدارنده زبانی (لینگوال)

وقتی دندان‌های آسیای شیری در هر دو سمت فک پایین از دست رفته باشند، به جای دو فضا نگهدار جداگانه از قوس نگهدارنده زبانی استفاده می‌شود. دو باند روی دندان‌های آسیای عقبی دو طرف قرار می‌گیرند. یک سیم هم از سمت زبان و پشت دندان‌های جلو آن‌ها را به هم وصل می‌کند.

شرط مهم استفاده از این وسیله، رویش کامل دندان‌های پیشین دائمی فک پایین است. این دندان‌ها از سمت زبان رویش می‌کنند و اگر سیم زودتر گذاشته شود، ممکن است مسیرشان را مسدود کند.

قوس ترانس‌پالاتال و نانس

این دو وسیله معادل قوس لینگوال در فک بالا هستند و برای از دست رفتن دندان‌ها در دو طرف فک بالا به کار می‌روند. در دستگاه نانس، سیمی که دندان‌های آسیای دو طرف را به هم متصل می‌کند به یک دکمه کوچک آکریلی روی سقف دهان تکیه دارد. قوس ترانس‌پالاتال سیمی است که بدون تماس با بافت، عرض سقف دهان را طی می‌کند و تمیز نگه داشتنش ساده‌تر است. انتخاب بین این دو به وضعیت دندان‌های هر دو سمت و نظر دندانپزشک بستگی دارد.

فضا نگهدار دیستال شو

دیستال شو برای همان حالت حساسی طراحی شده که آسیای دوم شیری قبل از رویش دندان شش دائمی از دست رفته است. یک زائده فلزی کوچک از این وسیله وارد لثه می‌شود. این زائده با سطح جلویی دندان شش نروییده تماس دارد و مسیر رویش آن را هدایت می‌کند.

چون بخشی از این وسیله داخل بافت قرار می‌گیرد، برای کودکانی که بیماری مادرزادی قلب، نقص ایمنی یا مشکل در ترمیم بافت دارند مناسب نیست. به همین دلیل دندانپزشک پیش از تجویز آن سابقه پزشکی کودک را کامل بررسی می‌کند. پس از رویش دندان شش، دیستال شو معمولاً با یک فضا نگهدار معمولی جایگزین می‌شود.

فضا نگهدار متحرک

فضا نگهدار متحرک یک پلاک آکریلی شبیه پلاک‌های ارتودنسی است که کودک می‌تواند آن را از دهان خارج کند. این نوع بیشتر وقتی کاربرد دارد که چند دندان از دست رفته باشد و دندان پایه مناسبی برای وسیله ثابت وجود نداشته باشد.

مزیت مهمش این است که می‌توان دندان مصنوعی روی آن قرار داد. در این صورت علاوه بر حفظ فضا، جویدن و ظاهر لبخند هم برمی‌گردد. در عوض موفقیتش کاملاً به همکاری کودک بستگی دارد، چون باید تقریباً در تمام شبانه‌روز در دهان باشد. به همین دلیل برای کودکان خیلی کم‌سن و کودکانی که سابقه تشنج دارند توصیه نمی‌شود.

فضا نگهدار دندان‌های جلو

فضا نگهدار دندان‌های جلو هدفی متفاوت از انواع دیگر دارد. از دست رفتن دندان‌های پیشین شیری معمولاً فضا را تنگ نمی‌کند. اما جای خالی آن‌ها ممکن است روی تلفظ برخی حروف، ظاهر لبخند و اعتمادبه‌نفس کودک اثر بگذارد. ممکن است کودک هم عادت کند زبانش را به فضای خالی فشار دهد.

در این موارد از وسیله‌ای ثابت یا متحرک استفاده می‌شود که دندان مصنوعی کوچکی در جای خالی دارد. تصمیم درباره این نوع بیشتر به شرایط کودک و خواست خانواده بستگی دارد تا به ضرورت حفظ فضا.

نوع فضا نگهدار	ثابت یا متحرک	کاربرد اصلی	نکته کلیدی
باند و لوپ	ثابت یک‌طرفه	از دست رفتن یک آسیای شیری	لوپ کمی بالاتر از لثه
روکش و حلقه	ثابت یک‌طرفه	دندان پایه نیازمند روکش	محافظت هم‌زمان از دندان پایه
قوس لینگوال	ثابت دوطرفه فک پایین	از دست رفتن دندان در دو طرف	بعد از رویش پیشین‌های دائمی
نانس و ترانس‌پالاتال	ثابت دوطرفه فک بالا	از دست رفتن دندان در دو طرف	نانس دکمه‌ای روی سقف دهان دارد
دیستال شو	ثابت با زائده داخل لثه	از دست رفتن آسیای دوم پیش از رویش دندان شش	نامناسب برای کودکان با بیماری قلبی
متحرک	متحرک	از دست رفتن چند دندان	نیازمند همکاری کامل کودک
دندان‌های جلو	ثابت یا متحرک	از دست رفتن دندان‌های پیشین	بیشتر برای زیبایی و گفتار

فضا نگهدار ثابت بهتر است یا متحرک؟

در بیشتر موارد فضا نگهدار ثابت انتخاب اول است، چون به همکاری کودک وابسته نیست. اما نوع متحرک هم جایگاه خودش را دارد. جدول زیر تفاوت‌ها را کنار هم نشان می‌دهد.

معیار	فضا نگهدار ثابت	فضا نگهدار متحرک
وابستگی به همکاری کودک	کم	زیاد
خطر گم شدن یا شکستن	کم	زیاد
بازگرداندن جویدن و زیبایی	معمولاً ندارد	با دندان مصنوعی ممکن است
تمیز کردن	دقت اطراف حلقه	ساده‌تر با خارج کردن وسیله
تعداد دندان قابل پوشش	محدود	چند دندان در یک یا دو فک
سن مناسب	همه سنین	معمولاً از سن مدرسه

برای از دست رفتن یک یا دو دندان آسیا، به‌خصوص در کودکان کم‌سن، تقریباً همیشه نوع ثابت انتخاب می‌شود. نوع متحرک وقتی منطقی است که سه شرط با هم وجود داشته باشد. چند دندان از دست رفته باشد، بازگرداندن جویدن یا زیبایی هم اهمیت داشته باشد و کودک به سنی رسیده باشد که بتواند مسئولیت نگهداری وسیله را بپذیرد.

مراحل نصب فضا نگهدار دندان کودک

فضا نگهدار به دو روش ساخته می‌شود. در روش پیش‌ساخته، اجزای آماده در همان جلسه روی دهان کودک اندازه‌گیری و تنظیم می‌شوند. در روش لابراتواری، وسیله بر اساس قالب دهان کودک به‌صورت اختصاصی ساخته می‌شود. انتخاب بین این دو به نوع فضا نگهدار و شرایط دندان‌ها بستگی دارد. برای مثال فضا نگهدارهای دوطرفه و متحرک معمولاً به ساخت لابراتواری نیاز دارند.

جلسه اول؛ معاینه، رادیوگرافی و قالب‌گیری

درمان با معاینه دهان و تهیه عکس رادیوگرافی شروع می‌شود. در این مرحله دندانپزشک تصمیم می‌گیرد آیا فضا نگهدار لازم است و اگر لازم است، چه نوعی مناسب‌تر است. سلامت دندان پایه هم بررسی می‌شود، چون اگر پوسیدگی یا مشکل عصب داشته باشد، باید پیش از نصب درمان شود.

اگر روش لابراتواری انتخاب شود، در همین جلسه حلقه فلزی مناسب روی دندان پایه امتحان و از دهان قالب‌گیری می‌شود. اگر قرار است دندانی کشیده شود، گاهی قالب‌گیری پیش از کشیدن انجام می‌شود تا فاصله بین کشیدن و نصب به حداقل برسد. در روش پیش‌ساخته، قالب‌گیری حذف می‌شود و نصب در همین جلسه انجام می‌گیرد.

جلسه دوم؛ نصب، تنظیم و آموزش به والدین

در روش لابراتواری، وسیله معمولاً ظرف چند روز تا دو هفته برای نصب آماده است. دندانپزشک ابتدا آن را در دهان امتحان می‌کند تا از سه چیز مطمئن شود. حلقه روی دندان محکم نشسته باشد، سیم به لثه فشار نیاورد و وسیله در جویدن مزاحمتی ایجاد نکند.

سپس دندان خشک می‌شود و وسیله با سِمان دندانپزشکی روی دندان چسبانده می‌شود. سِمان رایج برای این کار سِمان گلاس آینومر اصلاح‌شده با رزین (RMGIC) است که به استیل و مینای دندان چسبندگی خوبی دارد، در بزاق کمتر حل می‌شود و به مرور فلوراید آزاد می‌کند. در پایان، مراقبت‌های لازم و زمان مراجعه بعدی به والدین و خود کودک توضیح داده می‌شود.

آیا فضا نگهدار درد دارد؟

چسباندن فضا نگهدار معمولاً به تزریق بی‌حسی نیاز ندارد، چون تراش یا جراحی در کار نیست و وسیله فقط روی دندان قرار می‌گیرد. بیشتر کودکان هنگام نشستن حلقه روی دندان فقط فشار کوتاهی حس می‌کنند. اگر نصب در همان جلسه کشیدن دندان انجام شود، دهان کودک هنوز بی‌حس است و این فشار هم کمتر حس می‌شود. برای کاهش اضطراب، دندانپزشک کودکان معمولاً پیش از هر مرحله وسیله را به کودک نشان می‌دهد و به زبان ساده توضیح می‌دهد چه اتفاقی قرار است بیفتد.

کودک چقدر طول می‌کشد به آن عادت کند؟

عادت کردن به فضا نگهدار ثابت معمولاً چند روز تا یک هفته طول می‌کشد. در یکی دو روز اول کودک وجود وسیله را حس می‌کند. ممکن است مدام زبانش را به سیم بزند یا بزاقش کمی بیشتر شود. به‌تدریج زبان و گونه با وسیله هماهنگ می‌شوند و غذا خوردن و صحبت کردن به حالت عادی برمی‌گردد.

انواع دوطرفه که سیم بلندتر یا دکمه‌ای روی سقف دهان دارند، ممکن است در روزهای اول کمی بیشتر روی صحبت کردن اثر بگذارند. دیستال شو هم به دلیل قرار گرفتن بخشی از آن در لثه ممکن است در ابتدا حساسیت خفیفی ایجاد کند. اگر درد یا زخم بعد از یک هفته ادامه داشت، دندانپزشک باید وسیله را بررسی کند.

مراقبت از فضا نگهدار دندان کودک

عمر مفید فضا نگهدار و سلامت دندان پایه تا حد زیادی به دو عادت روزانه بستگی دارد. اینکه کودک چه می‌خورد و اینکه اطراف وسیله چقدر خوب تمیز می‌شود.

خوراکی‌هایی که باید محدود شوند

خوراکی‌های چسبنده مهم‌ترین عامل شل شدن فضا نگهدار ثابت‌اند. این خوراکی‌ها به سیم و حلقه می‌چسبند و هنگام جویدن نیروی کششی وارد می‌کنند که به مرور سِمان زیر حلقه را سست می‌کند. خوراکی‌های سفت هم ممکن است سیم را خم کنند یا محل اتصال آن را بشکنند. بهتر است مصرف این خوراکی‌ها محدود شود:

• تافی، کارامل و آدامس
• پاستیل، لواشک و گز
• یخ و آب‌نبات سفت
• ته‌دیگ و آجیل درشت

شکلات‌های نرمی که در دهان آب می‌شوند جایگزین کم‌خطرتری‌اند. شیرینی‌ها و نوشیدنی‌های قندی هم اگر زیاد مصرف شوند، پلاک اطراف حلقه را بیشتر می‌کنند و خطر پوسیدگی دندان پایه را بالا می‌برند.

مسواک زدن و بهداشت دهان با فضا نگهدار

اطراف فضا نگهدار محل مناسبی برای تجمع پلاک است، مخصوصاً مرز بین حلقه فلزی و لثه و فضای زیر سیم. کودک باید دست‌کم دو بار در روز با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید این نواحی را با دقت تمیز کند. در سنین پایین بهتر است والدین مسواک زدن را کامل کنند. زاویه دادن موهای مسواک به سمت خط لثه و کشیدن آرام آن زیر سیم کمک می‌کند پلاک این نواحی برداشته شود.

هنگام استفاده از نخ دندان، نباید نخ را با فشار از زیر سیم بیرون کشید، چون ممکن است وسیله جابه‌جا شود. اگر لثه اطراف وسیله قرمز یا حساس شد، دندانپزشک ممکن است دهان‌شویه بدون الکل و مناسب سن کودک پیشنهاد کند. برای انتخاب مسواک و خمیردندان مناسب، راهنمای بهترین خمیر دندان را هم ببینید.

فضا نگهدار متحرک هم باید هر روز جداگانه با مسواک نرم و آب شسته شود. وقتی در دهان نیست، باید در قاب مخصوص خودش نگهداری شود تا گم نشود یا نشکند.

اگر فضا نگهدار شل شد، شکست یا افتاد چه کنیم؟

شل شدن یا جدا شدن فضا نگهدار اتفاق نسبتاً رایجی است و معمولاً اورژانس نیست، اما نباید رسیدگی به آن را به هفته‌های بعد موکول کرد. حلقه شل‌شده غذا را زیر خودش نگه می‌دارد و می‌تواند در مدت کوتاهی باعث پوسیدگی دندان پایه و التهاب لثه شود. از طرف دیگر، تا وقتی وسیله سر جایش نیست، فضا دوباره در معرض بسته شدن است.

اگر وسیله کاملاً افتاده، آن را بشویید، در ظرفی تمیز نگه دارید و در اولین فرصت همراه کودک به مطب بیاورید. اگر سالم باشد، معمولاً می‌توان آن را دوباره چسباند.

اگر شل شده اما هنوز در دهان است، از کودک بخواهید با دست یا زبان به آن ور نرود و برای بررسی با مطب تماس بگیرید. اگر آن‌قدر لق است که ممکن است هنگام خواب یا غذا خوردن جدا شود، بهتر است با احتیاط خارج شود. سیم خم‌شده یا شکسته را هم در خانه صاف نکنید، چون ممکن است محل اتصال کاملاً بشکند.

در مطب، دندانپزشک پیش از هر کاری سلامت دندان پایه و لثه را بررسی می‌کند و می‌سنجد که در این فاصله فضا کم شده یا نه. بعد تصمیم می‌گیرد وسیله دوباره چسبانده شود یا فضا نگهدار جدیدی ساخته شود.

اگر وسیله گم شده و احتمال دارد کودک آن را بلعیده باشد، به علائم تنفسی او دقت کنید. در صورت بروز هر یک از این علائم، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

• سرفه شدید و ناگهانی
• تنگی یا صدادار شدن نفس
• کبودی لب‌ها
• ناتوانی در صحبت کردن

اگر کودک مشکل تنفسی ندارد، قطعات کوچک بلعیده‌شده در بسیاری از موارد از دستگاه گوارش عبور می‌کنند، اما تشخیص این موضوع با پزشک است. اگر کودک هنگام بلعیدن درد دارد، استفراغ می‌کند، آب دهانش زیاد جاری است یا درد شکم دارد، به پزشک مراجعه کنید تا در صورت لزوم محل قطعه با عکس‌برداری مشخص شود. هیچ‌وقت بدون دید کافی انگشتتان را در حلق کودک فرو نبرید.

عوارض و مشکلات احتمالی فضا نگهدار دندان

فضا نگهدار اگر درست انتخاب شود و از آن خوب مراقبت شود، وسیله کم‌عارضه‌ای است. اما مثل هر وسیله‌ای که مدت طولانی در دهان می‌ماند، ممکن است مشکلاتی ایجاد کند. شناختن این مشکلات به تشخیص زودهنگام کمک می‌کند.

شایع‌ترین مشکل، پوسیدگی یا کاهش املاح مینای دندان پایه است. این اتفاق معمولاً وقتی رخ می‌دهد که سِمان زیر حلقه به‌تدریج شسته شود یا پلاک اطراف آن خوب تمیز نشود. لکه‌های سفید گچی اطراف حلقه نخستین نشانه این مشکل‌اند.

مشکل رایج بعدی التهاب لثه است. سیمی که به لثه فشار بیاورد یا پلاکی که اطراف وسیله جمع شود، می‌تواند باعث قرمزی، تورم و گاهی رشد بافت لثه روی سیم شود. در دستگاه نانس هم ممکن است بافت زیر دکمه آکریلی ملتهب شود.

گاهی سیم در طول زمان خم می‌شود یا در بافت نرم فرو می‌رود. اگر وسیله بعد از رویش دندان دائمی در دهان بماند، ممکن است مسیر رویش آن را مختل کند و به همین دلیل برداشتن به‌موقع اهمیت دارد. قوس لینگوالی که پیش از رویش دندان‌های پیشین دائمی گذاشته شود هم می‌تواند این دندان‌ها را در موقعیت نامناسب نگه دارد. در موارد نادر، کودکانی که به نیکل حساسیت دارند ممکن است به فلز وسیله واکنش نشان دهند. جدا شدن و بلعیدن وسیله هم که در بخش قبل توضیح داده شد، عارضه‌ای کم‌تکرار اما مهم است.

بیشتر این مشکلات با معاینه‌های دوره‌ای قابل پیشگیری یا تشخیص زودهنگام‌اند. کودکی که فضا نگهدار دارد معمولاً باید هر سه تا شش ماه یک بار معاینه شود تا وضعیت سِمان، لثه، دندان پایه و روند رویش دندان دائمی بررسی شود. اگر پیش از زمان معاینه یکی از این نشانه‌ها را دیدید، منتظر نمانید:

• قرمزی یا تورم لثه
• لکه سفید اطراف حلقه
• درد هنگام جویدن
• لقی یا جابه‌جایی سیم

فضا نگهدار تا چه زمانی در دهان می‌ماند و چگونه برداشته می‌شود؟

فضا نگهدار وسیله‌ای موقت است و تا زمانی در دهان می‌ماند که دندان دائمی جانشین شروع به رویش کند. این مدت بسته به سن کودک، نوع دندان از دست رفته و وضعیت دندان دائمی زیرین ممکن است از چند ماه تا دو سه سال باشد. دندانپزشک بر اساس همان معیارهای رادیوگرافی که در بخش تصمیم‌گیری توضیح داده شد، در ابتدای درمان زمان تقریبی را به والدین می‌گوید و در معاینه‌های دوره‌ای آن را به‌روز می‌کند.

معمولاً وقتی نوک تاج دندان دائمی از لثه بیرون می‌زند، زمان برداشتن وسیله رسیده است. در برخی موارد، مثلاً وقتی دندان‌های پشت فضا کاملاً با فک مقابل جفت شده‌اند، دندانپزشک ممکن است وسیله را زودتر بردارد.

برداشتن فضا نگهدار ثابت در مطب و معمولاً بدون بی‌حسی انجام می‌شود. دندانپزشک با ابزاری مخصوص، لبه حلقه را از روی دندان جدا و پیوند سِمان را می‌شکند. کودک فقط فشار کوتاهی حس می‌کند. سپس باقی‌مانده سِمان از سطح دندان پاک و سطح آن صاف می‌شود. دیستال شو پس از رویش کافی دندان شش برداشته می‌شود و در صورت نیاز یک فضا نگهدار معمولی جای آن را می‌گیرد. فضا نگهدار متحرک هم وقتی دیگر لازم نباشد، با نظر دندانپزشک کنار گذاشته می‌شود.

هزینه فضا نگهدار دندان کودک به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت فضا نگهدار دندان کودک عدد ثابتی نیست و بعد از معاینه و مشخص شدن طرح درمان تعیین می‌شود.

اولین عامل نوع وسیله است. فضا نگهدارهای یک‌طرفه مثل باند و لوپ ساده‌ترین نوع‌اند. انواع دوطرفه مثل قوس لینگوال و نانس و همچنین پلاک‌های متحرک دارای دندان مصنوعی، ساخت پیچیده‌تری دارند و معمولاً به کار لابراتوار نیاز دارند. روش ساخت هم مؤثر است. در روش پیش‌ساخته هزینه لابراتوار حذف می‌شود و کار در یک جلسه تمام می‌شود، اما برای برخی وسیله‌ها ساخت لابراتواری اجتناب‌ناپذیر است.

وضعیت دندان پایه عامل مهم دیگری است. اگر دندان پایه به درمان عصب یا روکش استیل نیاز داشته باشد، هزینه این درمان‌ها جداگانه محاسبه می‌شود. برای کودکانی که به دلیل اضطراب شدید یا تعدد درمان‌ها با آرام‌بخشی یا بیهوشی درمان می‌شوند، هزینه این خدمات هم به کل هزینه اضافه می‌شود. خدماتی مثل چسباندن دوباره وسیله شل‌شده یا برداشتن آن در پایان درمان هم ممکن است هزینه جداگانه داشته باشند.

در کنار هزینه، این را هم در نظر بگیرید که درمان کمبود فضا با ارتودنسی در سال‌های بعد معمولاً طولانی‌تر و پرهزینه‌تر از حفظ فضا در زمان مناسب است.

امکان دریافت هزینه از بیمه تکمیلی

پوشش هزینه فضا نگهدار به قرارداد بیمه تکمیلی هر خانواده بستگی دارد و میزان آن در بیمه‌های مختلف متفاوت است. در کلینیک ترنج پس از انجام درمان، فاکتور خدمات به والدین داده می‌شود تا بتوانند آن را برای بازپرداخت به بیمه تکمیلی خود ارائه دهند. پیشنهاد می‌کنیم پیش از شروع درمان، شرایط پوشش خدمات دندانپزشکی کودکان را از بیمه خود استعلام کنید.

اگر فضای دندان از دست رفته باشد چه باید کرد؟

اگر از افتادن دندان شیری مدت زیادی گذشته باشد، ممکن است دندان‌های مجاور تا حدی به داخل فضا لغزیده باشند. در این حالت فضا نگهدار دیگر کافی نیست، چون فقط می‌تواند فضای موجود را حفظ کند و فضای بسته‌شده را باز نمی‌کند. درمان این وضعیت با دستگاه‌های فعالی انجام می‌شود که دندان‌های جابه‌جاشده را به موقعیت قبلی برمی‌گردانند. پس از بازگشت فضا، یک فضا نگهدار آن را تا رویش دندان دائمی حفظ می‌کند. اینکه کمبود فضا با این دستگاه‌ها جبران‌پذیر است یا به درمان جامع‌تری نیاز دارد، به میزان فضای از دست رفته و وضعیت کلی فک بستگی دارد و با معاینه و آنالیز تخصصی مشخص می‌شود. اطلاعات بیشتر درباره این درمان‌ها را در صفحه ارتودنسی کودکان بخوانید.

فضا نگهدار دندان کودکان در کلینیک ترنج تهرانپارس

در کلینیک ترنج، فضا نگهدار دندان کودکان در بخش دندانپزشکی کودکان و پس از معاینه دقیق و بررسی رادیوگرافی انجام می‌شود. هر دو روش ساخت، یعنی پیش‌ساخته در همان جلسه و ساخت اختصاصی در لابراتوار، در این کلینیک در دسترس است. انتخاب بین آن‌ها بر اساس نوع فضا نگهدار و شرایط دندان‌های کودک انجام می‌شود. هر جا امکانش باشد، فضا نگهدار در همان جلسه کشیدن دندان نصب می‌شود تا فرصتی برای بسته شدن فضا نماند.

برای کودکانی که چند درمان هم‌زمان نیاز دارند، فضا نگهدار بخشی از طرح درمان کلی آن‌هاست. در صورت نیاز این طرح می‌تواند همراه با آرام‌بخشی یا دندانپزشکی کودکان با بیهوشی اجرا شود. پیگیری‌های دوره‌ای و برداشتن به‌موقع وسیله هم بخشی از همین برنامه است. کلینیک ترنج در تهرانپارس در شرق تهران قرار دارد. برای رزرو نوبت معاینه کودک می‌توانید از فرم نوبت‌دهی یا تماس تلفنی استفاده کنید.

سوالات متداول فضا نگهدار دندان کودکان