علت تلخی دهان در صبح

طعم تلخ یا بد دهان می تواند یک واکنش طبیعی در برابر خوردن غذاهای تند یا ترش باشد. با این حال، هنگامی که تلخی دهان برای مدت طولانی ادامه یابد یا به طور غیر منتظره اتفاق بیفتد، می تواند نگران‌کننده باشد در ادامه این مطلب به علت آن اشاره می‌کنیم.

علت تلخی دهان	توضیحات	راهکارهای پیشنهادی
اختلالات بدن	دیابت، مشکلات تیروئید، کلیه، کم‌آبی، اختلال غدد بزاقی، تنفس دهانی.	معاینه پزشکی، تنظیم قند خون، مصرف آب کافی، درمان اختلالات غددی.
حساسیت و آلرژی	گرفتگی دستگاه گوارش، واکنش‌های آلرژیک.	شناسایی آلرژن‌ها، مصرف دارو با مشورت پزشک.
رفلاکس معده	بازگشت اسید معده به مری به‌دلیل ضعف دریچه.	پرهیز از غذاهای چرب و تند، عدم دراز کشیدن پس از غذا، مصرف داروهای مورد نیاز براساس نظر پزشک
کمبود ویتامین	کمبود B12 یا افزایش روی.	آزمایش خون، مکمل‌های ویتامینی تحت نظر پزشک، رژیم غذایی متعادل.
کشیدن سیگار	آسیب به جوانه‌های چشایی توسط مواد شیمیایی.	ترک سیگار، استفاده از آدامس‌های بدون قند، مراقبت‌های دهانی.
شرایط خاص	بارداری، شیمی‌درمانی، جراحی دهان/حلق، پیری.	مشورت با پزشک برای تنظیم داروها، تغذیه مناسب، بهداشت دهان.
بهداشت دهان ضعیف	تجمع باکتری‌ها، پوسیدگی دندان.	مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و دهانشویه، چکاپ دندانپزشکی.
سینوزیت	انسداد سینوس‌ها، اختلال در حس چشایی.	درمان عفونت سینوس‌ها (آنتی‌بیوتیک، بخور)، مرطوب نگه‌داشتن مجاری بینی.
مشکلات کبدی	تجمع سموم در بدن به‌دلیل اختلال عملکرد کبد.	پاکسازی کبد (تحت نظر پزشک)، کاهش مصرف الکل و غذاهای چرب
سرماخوردگی	عفونت دستگاه تنفسی، گرفتگی بینی.	استراحت، مصرف مایعات گرم، درمان عفونت (در صورت نیاز).

با تلخی دهان چه کنیم؟

تلخی دهان در اول صبح، اعصاب ما را تحریک می‌کند و می‌تواند عملکرد ما را در فعالیت‌های روزانه تحت تاثیر قرار دهد.

با این تلخی بی‌محل چه بکنیم؟ آیا به مسواک زدن بسنده باید بکنیم؟ به فکر درمان باشیم؟ اگر از تلخی دهان در صبح رنج می برید، اول بایستی علت‌های آن را مجدد بررسی کنیم:

1. ارتباط آن با اختلالاتی در بدن
2. حساسیت
3. رفلاکس معده
4. کشیدن سیگار
5. کاهش ویتامین بدن
6. شرایط خاص

گاهی این تلخی اول صبح دهان آلارم ایجاد اختلال یا کاهش و کمبود ویتامینی در بدن یا خرابی دندان ها است.

در هر حالت اگر اول صبح از تلخ بودن دهان رنج می‌‌برید، بایستی به آن به‌عنوان علت یک ناهنجاری توجه کنید و دنبال درمان علت باشید.

با توجه به زیاد شدن مشکلات تلخی دهان در صبح، دلایل این عارضه نیز افزایش پیدا کرده است. ممکن است به یکی از دلایل زیر باشد:

۱. اختلالات در دستگاه‌های بدن

تلخی دهان گاهی پیامی از وضعیت داخلی بدن شماست. بیماری‌هایی مانند دیابت، اختلالات تیروئید و مشکلات کلیوی یا کبدی، چه به دلیل ماهیت بیماری و چه به خاطر عوارض داروهای مصرفی، می‌توانند طعم دهان را تلخ کنند.

اما همیشه پای یک بیماری جدی در میان نیست؛ عواملی ساده مثل کم‌آبی بدن و یا عادت به تنفس از راه دهان (مثلاً در سرماخوردگی)، باعث خشک شدن محیط دهان می‌شوند. وقتی بزاق کافی نباشد، همان طعم فلزی یا تلخی آزاردهنده، به‌ویژه در اول صبح، ایجاد می‌شود.

بزاق به شستشوی باکتری‌ها و خنثی کردن اسیدها کمک می‌کند؛ بنابراین کمبود آن باعث افزایش باکتری‌ها و تغییر طعم دهان می‌شود.

درباره تنفس از راه دهان (به جای بینی) هم بدانید که باعث خشک شدن زبان و محیط دهان می‌شود که این خشکی، حس تلخی را تشدید می‌کند. این مسئله معمولاً در افرادی که دچار گرفتگی بینی به دلیل سینوزیت، آلرژی یا سرماخوردگی هستند و مجبورند با دهان نفس بکشند، بیشتر دیده می‌شود.

۲. حساسیت و آلرژی

اگر صبح‌ها با طعم تلخ یا شوری در دهان بیدار می‌شوید، احتمالاً پای آلرژی در میان است. حساسیت‌ها با ایجاد ترشحات پشت حلق، باعث می‌شوند مخاط در طول شب در انتهای گلو جمع شود، چرا که در خواب عمل بلع کمتر اتفاق می‌افتد.

انباشته شدن این ترشحاتِ التهابی، باعث می‌شود بلافاصله پس از بیداری طعم ناخوشایندی را حس کنید که البته معمولاً با نوشیدن آب یا مسواک زدن برطرف می‌شود.

۳. رفلاکس معده

یکی از متهمان اصلی تلخی دهان، بازگشت اسید معده (رفلاکس) است.

وقتی دریچه ورودی معده به‌درستی بسته نشود، اسید و آنزیم‌های گوارشی به سمت گلو برمی‌گردند و طعمی تلخ، ترش یا اسیدی در دهان ایجاد می‌کنند.

این مشکل اغلب صبح‌ها شدیدتر است، زیرا وقتی دراز می‌کشید، نیروی جاذبه دیگر مانع حرکت اسید نمی‌شود. نکته مهم اینجاست که حتی اگر سوزش سر دل ندارید، ممکن است دچار «رفلاکس خاموش» باشید که تنها علامت آن همین تلخی دهان است.

برای کاهش این حالت، بهتر است چند ساعت قبل از خواب غذا نخورید و هنگام خواب سرتان را کمی بالاتر از بدن قرار دهید.

اگر نمی‌دانید مبتلا به رفلاکس معده هستید یا خیر با تکمیل این پرسشنامه دکتر عبیدی می‌توانید احتمال ابتلا به رفلاکس معده را تشخیص دهید.

۴. کمبود یا کاهش ویتامین های بدن

گاهی ریشه تلخی دهان، کمبود مواد مغذی در بدن است. کمبود عناصری مانند روی (Zinc)، ویتامین B12 و آهن، مستقیماً بر سلامت جوانه‌های چشایی اثر می‌گذارد و می‌تواند باعث ایجاد طعم تلخ، فلزی و یا حتی احساس سوزش در زبان شود.

اما نکته ظریف اینجاست که افراط هم دردسرساز است؛ مصرف خودسرانه مکمل‌های دارویی حاوی فلزات (مثل قرص آهن، روی یا مس) نیز دقیقاً به دلیل ترکیبات فلزی خود، می‌توانند باعث ایجاد طعم فلزی و تلخ در دهان شوند.

برای مثال کمبود روی می‌تواند باعث شود فرد طعم‌ها را به درستی احساس نکند یا طعم تلخ و فلزی در دهان خود حس کند، جالب است بدانید که در دوران بارداری نیز کمبود روی می‌تواند عامل ایجاد طعم تلخ یا فلزی در دهان باشد.

۵. سیگار کشیدن

مصرف سیگار و قلیان تنها به ریه‌ها آسیب نمی‌زند، بلکه دشمن مستقیم حس چشایی شماست. دود تنباکو با از کار انداختن غدد بزاقی، باعث خشکی شدید دهان می‌شود که محیط را برای رشد باکتری‌ها و ایجاد طعم تلخ آماده می‌کند.

آسیب‌های دخانیات به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ مواد شیمیایی موجود در دود مستقیماً جوانه‌های چشایی را تخریب می‌کنند و با ایجاد التهاب در لثه‌ها، باعث خونریزی‌های میکروسکوپی و حس کردن طعم فلزی می‌شوند.

همچنین سیگار با شل کردن دریچه معده باعث بروز رفلاکس شده و با ایجاد لایه‌ای جرم روی زبان، تلخی را در دهان حبس می‌کند.

البته جای امیدواری است که با ترک دخانیات، حس چشایی به مرور ترمیم می‌شود.»

۶. تلخی دهان در بارداری

احساس طعم تلخ یا فلزی در دهان (شبیه به مکیدن سکه) که در پزشکی «دیسگوزیا» نام دارد، یکی از علائم شایع بارداری به‌ویژه در سه‌ماهه اول است.

نوسانات شدید هورمون‌هایی مثل استروژن، مستقیماً حساسیت جوانه‌های چشایی را تغییر می‌دهند. علاوه بر هورمون‌ها، شل شدن دریچه معده و فشار رحم باعث تشدید رفلاکس اسید می‌شود که تلخی را به دهان می‌آورد.

گاهی نیز خودِ بارداری مقصر نیست، بلکه مصرف مکمل‌های آهن و یا برعکس، کمبود ماده معدنی روی در بدن مادر عامل این طعم فلزی است.

خوشبختانه این وضعیت معمولاً موقتی است و مصرف خوراکی‌هایی که متخصص زنان به شما پیشنهاد و اجازه می‌دهد، می‌تواند به تسکین آن کمک کند. همچنین از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا خوردن اجتناب کنید.

7. عدم توجه به بهداشت دهان

ساده‌ترین و شاید اصلی‌ترین دلیل تلخی دهان، عدم رعایت کامل بهداشت است.

وقتی مسواک زدن و نخ دندان کشیدن پشت گوش انداخته شود، تجمع پلاک‌ها و باکتری‌ها باعث ایجاد طعم تلخ یا ترش می‌شود.

اما ماجرا فقط دندان‌ها نیستند؛ این تجمع کم‌کم باعث ایجاد جرم و آسیب به لثه‌ها می‌شود که باید با جرم‌گیری از شر آنها خلاص شد. اگر درباره جرم‌گیری سوالی دارید در محتوای ” آیا جرم گیری دندان را خراب می‌کند؟” به سوالات‌‎تان پاسخ دادیم.

نکته‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود، تمیز نکردن زبان است؛ پرزهای زبان تله‌ای برای باکتری‌ها و سلول‌های مرده هستند که خود منبع اصلی تلخی‌اند.

خوشبختانه این مشکل با یک روتین دقیق شامل مسواک، نخ دندان به سرعت برطرف می‌شود.

8. سینوزیت

تفاوت سینوزیت با آلرژی معمولی در عفونی بودن ترشحات است. در سینوزیت، مخاطی که در سینوس‌ها حبس شده، عفونی و غلیظ می‌شود و وقتی به پشت حلق می‌ریزد، طعمی بسیار ناخوشایند (شبیه به مزه چرک یا فاسد شدگی) ایجاد می‌کند.

این مشکل که اغلب با بوی بد دهان و احساس فشار در صورت همراه است، صبح‌ها شدت می‌گیرد؛ زیرا در طول شب، تخلیه سینوس‌ها مختل شده و ترشحات عفونی در گلو انباشته می‌شوند.

علاوه بر این، گرفتگی بینی ناشی از سینوزیت شما را مجبور به تنفس دهانی می‌کند که خود عاملی برای تشدید خشکی و تلخی است.

9. کبد

زمانی که کبد، این تصفیه خانه بدن، دچار اختلال می‌شود (مانند کبد چرب یا هپاتیت)، نمی‌تواند سموم را به درستی دفع کند.

تجمع این مواد در خون و بزاق، طعم دهان را تغییر می‌دهد؛ اما برخلاف سایر بیماری‌ها، این تلخی اغلب با طعمی خاص شبیه به پیاز یا ماهی همراه است. در موارد پیشرفته‌تر، ناتوانی کبد در دفع ترکیبات گوگردی منجر به ایجاد بویی شبیه تخم‌مرغ گندیده می‌شود که به آن «نفس کبدی» می‌گویند.

نکته حیاتی اینجاست که اگر این طعم ناخوشایند با علائمی مثل زردی چشم یا پوست، خستگی شدید و درد در سمت راست شکم همراه شد، دیگر مسئله بهداشت یا تغذیه نیست و باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

10. سرماخوردگی

سرماخوردگی یک حمله همه‌جانبه و البته موقت به حس چشایی است.

در اینجا ویروس‌ها با ایجاد التهاب، پروتئین‌هایی آزاد می‌کنند که مستقیماً حساسیت جوانه‌های چشایی را تغییر می‌دهند؛ به همین دلیل حتی آب معمولی هم ممکن است تلخ به نظر برسد.

از طرف دیگر، گرفتگی بینی باعث می‌شود حس بویایی (که بخش بزرگی از طعم را می‌سازد) قطع شود و شما تنها مزه‌های پایه مثل تلخی را حس کنید. همه این‌ها وقتی با تنفس دهانی (خشکی دهان) و ترشحات پشت حلق ترکیب می‌شوند، طعم ناخوشایندی می‌سازند.

البته این وضعیت پایدار نیست و معمولاً طی یک تا دو هفته، با نوشیدن مایعات فراوان و بهبود بیماری، کاملاً برطرف می‌شود.

تلخی دهان در صبح درمان دارد؟

تلخ بودن دهان در صبح ها، یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از وجود یک اختلال یا بیماری در بدن است. برای رفع تلخی اول صبح دهان، کافی‌ست به سلامت دندان ها، دستگاه گوارش، کبد و سینوس‌ها اهمیت بدهید. مصرف الکل، کافئین و دخانیات و غذاهای با چربی اشباع شده را قطع کنید. به مصرف میوه و سبزیجات و آب فراوان اهمیت بدهید.

سوالات متداول